Wat veranderde er in 2026?
De Digital Omnibus, de verschoven data, en wat er níet is uitgesteld.
Laatst nagekeken: 4 september 2026
Op 24 juli 2026 verscheen Verordening (EU) 2026/1744 in het Publicatieblad. Ze trad drie dagen later in werking, via een spoedprocedure, zes dagen voor de oorspronkelijke deadline van 2 augustus 2026.
Dat tijdsverloop is zelf het belangrijkste feit van dit artikel. Tot eind juli adviseerden juristen om te blijven koersen op augustus 2026, omdat het uitstel juridisch nog niet vaststond. Organisaties die zich daarop hadden voorbereid, deden dat niet voor niets, maar wel op een ander tempo dan achteraf nodig bleek.
Wat is verschoven
- De hoogrisicoverplichtingen
- Voor zelfstandige systemen uit bijlage III schuiven ze naar 2 december 2027. Voor AI in producten die onder de bestaande harmonisatiewetgeving vallen, naar 2 augustus 2028.
- De AI-geletterdheidsplicht is verzacht
- Artikel 4 blijft bestaan, maar als inspanningsverplichting: aantoonbare maatregelen nemen, geen gegarandeerd kennisniveau per persoon. Het oorspronkelijke voorstel wilde de rechtstreekse verplichting voor ondernemingen schrappen; dat haalde het niet.
- De vereenvoudigde regeling is uitgebreid
- Waar die eerder gold voor kmo's, geldt ze nu ook voor middelgrote ondernemingen tot 750 werknemers en 150 miljoen euro omzet.
- Systemen die al in gebruik waren
- Voor systemen die vóór 2 augustus 2026 in gebruik waren, geldt een overgangsregeling tot december 2030.
Wat níet is verschoven
Dit is het deel dat in de berichtgeving ondersneeuwde.
- De verboden praktijken
- Artikel 5 geldt onverkort sinds 2 februari 2025. Geen overgangstermijn, geen conformiteitsroute, en het hoogste boeteplafond dat de verordening kent.
- De transparantieverplichtingen
- Artikel 50 ging gewoon in op 2 augustus 2026, zoals voorzien. Wie op het uitstel rekende, zat er hier naast.
- De AI-geletterdheidsplicht
- Verzacht, maar niet uitgesteld. Ze loopt sinds februari 2025.
- De risicogebaseerde opzet
- De categorieën, de indeling per toepassing en de rolverdeling tussen aanbieder en gebruiksverantwoordelijke bleven overeind.
Wat erbij kwam
Minder besproken, maar het staat er: de Omnibus voegt twee verboden praktijken toe, rond AI voor materiaal van seksueel kindermisbruik en rond niet-consensuele intieme synthetische inhoud. De bijhorende technische waarborgen zijn vereist vanaf 2 december 2026.
Dat is over drie maanden, en het staat in vrijwel geen enkele Nederlandstalige samenvatting.
Waarom het gebeurde: twee lezingen
- De lezing van de Commissie
- De wijzigingen volgden op maanden van consultatie, met het rapport-Draghi over Europese concurrentiekracht als aanleiding. Inhoudelijk was er een praktisch probleem: de geharmoniseerde normen waarop hoogrisicosystemen moeten steunen, waren niet klaar. Een advocatenkantoor vatte dat bezwaar bondig samen: als de instellingen hun eigen deadlines niet halen, kan van bedrijven moeilijk naleving worden verwacht van eisen die nog niet zijn uitgeschreven. Een ander kantoor omschrijft het resultaat niet als deregulering maar als toegevingen op praktisch niveau.
- De lezing van de critici
- 133 maatschappelijke organisaties en vakbonden riepen nog voor de publicatie op het voorstel stop te zetten. European Digital Rights noemde het een aanzienlijke terugschroeving. Corporate Europe Observatory documenteerde dat specifieke wijzigingen te herleiden waren tot lobbypunten van grote technologiebedrijven. Een terugkerend bezwaar: er werd geen effectbeoordeling uitgevoerd, terwijl de Commissie stelde dat er geen gevolgen voor de grondrechten zouden zijn.
- De Nederlandse regering nam een tussenpositie in: steun voor vereenvoudiging voor kleinere ondernemingen, maar kritiek op het koppelen van de inwerkingtreding aan onzekere besluiten, met voorkeur voor vaste data en een korter uitstel. Die laatste lijn haalde het.
- Wij nemen deze discussie niet door. De uitkomst landde tussen beide oorspronkelijke posities in.
Wat u ermee doet
Drie praktische gevolgen.
- Uitstel is geen vrijstelling, en het is ook geen rust
- De hoogrisicoverplichtingen vragen risicobeheer, datagovernance, technische documentatie, logging en menselijk toezicht. Dat is werk van maanden. December 2027 is dichterbij dan het lijkt wanneer de inventaris nog moet beginnen.
- Wat vandaag geldt, gold ook vorig jaar al
- Artikel 5 en de geletterdheidsplicht lopen sinds februari 2025, artikel 50 sinds augustus 2026. Een organisatie die op basis van het uitstel niets deed, staat vandaag achter op verplichtingen die nooit zijn opgeschoven.
- De data kunnen opnieuw bewegen
- Dit dossier is in achttien maanden twee keer van vorm veranderd. Wie zijn planning op één datum bouwt, bouwt op iets dat aantoonbaar beweegt. De inventaris en de documentatie bewegen niet mee: die zijn nuttig ongeacht welke datum uiteindelijk geldt.
- Dat laatste is de reden waarom een audit begint bij wat vaststaat. Welke AI draait er, via welke leveranciers, waar wordt verwerkt, en welke rol neemt u per systeem in. Die antwoorden verouderen niet met een wijzigingsverordening.